Trong giáo dục học có hai khái niệm rất gần nhau là “vừa sức” và “vùng phát triển gần nhất”.

Người thầy giỏi là người hiểu và vận dụng tốt lý thuyết này để luôn đặt ra nhiệm vụ học tập cho học sinh sao cho học sinh phải cố gắng tối đa đồng thời biết tận dụng các yếu tố khách quan như môi trường, sự giúp đỡ, hỗ trợ của bạn bè, thầy cô, công cụ… để hoàn thành tốt nhiệm vụ này.

Một ví dụ minh họa rất tốt cho điều này là clip ghi lại cảnh một học sinh tiểu học Nhật Bản thực hiện nhiệm vụ nhảy ngựa qua các bục xếp chồng lên nhau. Ở lần thứ nhất, thứ hai, cậu bé không thể nào nhảy qua được. Tuy nhiên ở lần thứ ba khi được thầy cô, bạn bè động viên cậu nhảy qua nó ngon lành.

Người thầy chắc chắn hiểu rõ giới hạn cũng như khả năng của học sinh này!

Nhờ thế mà học sinh phát huy được tối đa cá tính, phẩm chất, tư duy, năng lực của mình, trở thành… người phi thường.

Người thầy tồi là người thầy đặt ra nhiệm vụ – mục tiêu học tập thấp hơn khả năng của học sinh. Trong trường hợp này họ đã tầm thường hóa cá nhân con người, kìm hãm sự phát triển thậm chí vô tình vùi dập học sinh.

Ở thái cực khác là người thầy luôn đặt ra các nhiệm vụ khó, giảng dạy những điều quá khó nằm ngoài khả năng nỗ lực tối đa của học sinh. Kết quả là học sinh sợ hãi môn học, sợ hãi ông thầy và sợ hãi luôn cả việc tìm kiếm, giải quyết vấn đề. Ta có thể thấy một mối liên hệ vô hình giữa tình trạng học quá khó ở phổ thông với sự sợ hãi và tự ti trong đời sống của cá nhân người lớn.

Bộ não và cơ thể khi lặp đi lặp lại trải nghiệm bất lực trước nhiệm vụ đặt ra khi học tập ở trường nó sẽ nhanh chóng đầu hàng khi gặp vấn đề thực sự ngoài đời sống.

Khi làm việc thiện, việc tốt trong xã hội cũng tương tự. Nó hệt như học tập. Muốn làm tốt thì nên làm các việc vừa sức của bản thân. Nếu làm việc gì đó quá tầm, quá sức rất dễ rơi vào tình trạng gian dối, khoa trương hoặc dùng thủ đoạn.

Đi làm việc cũng thế. Làm việc gì vừa sức thì thoải mái. Việc gì dưới tầm hay vượt quá tầm đều… khổ!

(theo fb Nguyễn Quốc Vương)